Vergrijzing, personeelstekorten, toenemende werkdruk en tegelijkertijd een golf aan technologische mogelijkheden. Hoe zorg je dat AI geen extra laag wordt bovenop alles wat al speelt in de zorg? Tijdens de bijeenkomst Veranderkracht in de Zorg namen zorgconsultants Fermin Simons en Désirée Hobbelen ons mee in wat er écht nodig is om AI goed te laten landen op de werkvloer.
Meer bezig zijn met het systeem dan met de zorg? Voor veel zorgmedewerkers is het helaas de dagelijkse realiteit. Een wirwar aan systemen en een gebrek aan gebruiksgemak klinken in veel organisaties als herkenbare frustraties. Ook Fermin ziet dat terug op de werkvloer: “Mensen staan niet bepaald te springen als ICT weer met iets nieuws komt. Door alleen te vertellen wat de technologie kan, ga je zorgmedewerkers niet overtuigen. De enige reden die voor hen écht telt, is tijdswinst,” zegt Fermin. “Die behoefte moet als het ware als ‘de veranderkracht’ van AI in zorgorganisaties centraal staan.”
Onder zorgmedewerkers leven er méér zorgen over het gebruik van AI, zo bleek ook uit de rondvraag tijdens Veranderkracht in de Zorg. Bijvoorbeeld over datalekken en het waarborgen van privacy, maar ook hallucinaties, verkeerde diagnoses en een (te) grote afhankelijkheid van AI. En misschien nog wel belangrijker: wie neemt hierin de regie? In sommige organisaties is het eerlijke antwoord: niemand. En waar er wél keuzes worden gemaakt, voelt de werkvloer zich lang niet altijd meegenomen. Dat maakt deze transitie kwetsbaar in de praktijk.
Het begint bij leiderschap
“Als innovatie vastloopt, is dat vaak niet omdat mensen niet willen, maar omdat er te weinig richting is,” vertelt Désirée, die als adviseur al talloze transities begeleidde en versnelde. “Organisaties zijn goed in plannen en ‘doen’, maar de stap naar evalueren en bijsturen blijft hangen. Het gevolg is een eindeloze stroom van projecten, waardoor mensen op den duur al ‘innovatiemoe’ zijn vóórdat er iets landt.” Volgens Désirée maakt leiderschap hier een groot verschil. “Door gewoonweg keuzes te maken, in plaats van alles tegelijkertijd op te pakken. Wat heeft prioriteit? Welke ruimte geef je mensen om te experimenteren? En waar stel je kaders? Zonder die sturing blijft ook AI een abstract begrip. Mensen ervaren het dan als iets wat ‘erbij gedaan wordt’, zonder dat iemand het écht omarmt.”
Maar leiderschap alléén is niet genoeg. Want ook de basis moet volgens Désirée op orde zijn. “Denk aan ICT die niet meebeweegt of onduidelijk eigenaarschap over wie waarvoor verantwoordelijk is. Dit soort dingen zijn de stille rem op elke vernieuwing. En zolang die basis niet klopt, schaalt er niets. Hoe goed de plannen ook zijn.”
Klein beginnen, samen leren
De behoefte aan een praktische aanpak is volgens Fermin kenmerkend voor de zorg. “Zorgmedewerkers vinden het fijn om al doende te leren, door te ervaren en ergens enthousiast van te worden. Geef ze die ruimte, en dat enthousiasme werkt aanstekelijk. Je hebt helemaal geen groot innovatieprogramma nodig om te starten; een kleine, concrete eerste stap is al genoeg.”
Mogelijkheden voor zo’n eerste stap zijn er volop: “Generatieve AI kan je helpen bij verslaglegging, het verminderen van administratie, of om sneller informatie te vinden en te ondersteunen bij het maken van keuzes. Laagdrempelige mogelijkheden die ook nog eens direct tijdswinst opleveren!”
Wat kun je morgen al doen?
Als je morgen met AI zou beginnen, wat is dan je eerste stap? Met deze vraag sloten we Veranderkracht in de Zorg af. De reacties waren duidelijk: Er is geen groot plan nodig, maar we moeten gewoon beginnen. Nieuwsgierig zijn, samen oefenen en van elkaar leren.
En dat beamen ook Fermin en Désirée. Volgens Fermin zit de kracht juist in het klein beginnen: “Laat zorgmedewerkers zelf ervaren wat AI hen oplevert in hun dagelijks werk. Dus anders werken, maar niet harder weken. Dan ontstaat het enthousiasme vanzelf.” Désirée legt de nadruk op de randvoorwaarden: “Geef richting, maak keuzes en zorg dat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is. Alleen dan kan iets echt landen.”
Dit artikel is in stand gekomen in coproductie met deelnemers van de bijeenkomst Veranderkracht in de zorg
Wil je over dit artikel doorpraten?
Bel dan eens met Fermin Simons over de oplossingen van generatieve AI in de jouw (zorg)organisatie.
