Na de eerste experimenten en de nodige randvoorwaarden komt in veel zorgorganisaties dezelfde vraag naar boven: hoe zorg je dat AI niet blijft hangen in losse initiatieven, maar echt onderdeel wordt van het dagelijks werk? Tijdens Veranderkracht in de Zorg liet Diederik Stolk van AI-Advies & Training zien hoe je die stap maakt. Zonder focus op tools, maar op gedrag, organisatie en een aanpak die helpt om AI stap voor stap te laten landen.
Volgens Diederik begint dat met een eenvoudige maar cruciale vraag: 'Hoe introduceer je AI op een manier die veilig voelt, overzichtelijk blijft en aansluit op het dagelijks werk?' Toch is de weg daarnaartoe niet zonder hobbels. Zorgprofessionals herkennen de meerwaarde van AI, maar worstelen tegelijk met de randvoorwaarden. "De oplossing moet meteen goed zijn, want in de zorgomgeving is geen tijd voor experimenten," vertelde een deelnemer. En als de uitkomst niet aansluit op de bestaande werkwijze, is het al snel extra werk in plaats van tijdwinst. Daar komt ook de vraag bij hoe je veilig kunt experimenteren zonder dat privacy in het gedrang komt. Een even breed gedeelde zorg is dat AI de menselijke kant van de zorg niet mag vervangen. De behandelaar die na een gesprek zélf reflecteert, in plaats van dat over te laten aan een algoritme. Ten slotte speelt verandermoeheid een rol: voor zorgprofessionals die zo veel transities hebben meegemaakt, dreigt AI te voelen als weer een nieuw, tijdrovend project. "Die spanning tussen potentieel en praktische bezwaren is precies waarom een doordachte aanpak zo belangrijk is," vertelt Diederik.
Van experiment naar structurele aanpak
Om de beweging naar een structurele AI-aanpak te begeleiden, werkt Diederik met het LEAPS-model (ontwikkeld samen met Changekitchen). Dit model helpt organisaties om van losse initiatieven naar een samenhangende aanpak te groeien, langs vijf pijlers: Learn, Engage, AI Governance, Practice en Scale.
"Met Learn laten we medewerkers direct de praktische meerwaarde van GenAI ervaren in trainingen. Met Engage betrekken we hen bij wat er gaande is binnen de organisatie. Dit doen we door middel van kennisuitwisselingsevents, het promoten van AI-oplossingen ontwikkeld door collega's, podcasts, webinars, kennisdeling via SharePoint, het uitdelen van relevante boeken en nog veel meer. Zo laten we zien wat je er echt mee kunt. Met AI Governance sturen we het programma, monitoren we resultaten, blijven we in contact met de stakeholders en sturen we waar nodig bij. Met Practice vertalen we de AI-kennis naar cases in de context van de dagelijkse praktijk, zodat iedereen er concreet mee aan de slag kan. En met Scale zorgen we ervoor dat we kunnen opschalen en de vaardigheden borgen binnen de organisatie zodat het geen tijdelijk programma blijft, maar een blijvende beweging." De behoefte van de medewerker en van de cliënt is daarbij het vertrekpunt, en dat is ook wat de Practice-pijler in de kern beoogt.
"Die spanning tussen potentieel en praktische bezwaren is precies waarom een doordachte aanpak zo belangrijk is.
Diederik: "Het gaat niet om de tool, het gaat om wat je oplost in het dagelijks werk van mensen. Laat zien wat iemand morgen al anders kan doen en welk concreet probleem daarmee wordt opgelost. Door vervolgens zichtbaar te maken wie er al mee werkt en wat het oplevert, ontstaat ook bij management en bestuur beter inzicht in de waarde." Tegelijk is het belangrijk om snelheid te houden: "Verandering zet je door. Als je te veel inspeelt op weerstand, mislukt het. Ook een sterke visie is belangrijk: wat betekent dit voor jóu als persoon of voor de processen in jouw team. Het moet duidelijk worden waarom een verandering (in dit geval GenAI) wordt ingezet."
De aanpak is dan ook geen groots opgezet programma, maar biedt naast structuur volop ruimte om te leren. Dat is waar de Engage- en Learn-pijlers elkaar versterken. "De combinatie van leren, experimenteren én sturen maakt het verschil. In de praktijk zie je dat dit zorgt voor een beweging die zichzelf versterkt: medewerkers die enthousiast raken, nemen anderen mee," zegt Diederik.
Wat levert LEAPS op?
In organisaties waar volgens de LEAPS-aanpak wordt gewerkt, ontstaat vaak een duidelijke versnelling. Niet omdat iedereen tegelijk meedoet, maar juist doordat wordt aangesloten op de energie die er al is. Diederik: "We zien dat voorlopers ambassadeurs worden voor hun collega's en toepassingen zich als een olievlek verspreiden. Daardoor groeit adoptie sneller dan vooraf verwacht." In één traject werden binnen enkele maanden al meer medewerkers getraind dan oorspronkelijk gepland, en bleek dat medewerkers gemiddeld zo'n paar uur per week konden besparen met GenAI-toepassingen. "Juist dat soort tastbare resultaten helpt om het gesprek met management én de werkvloer concreet te maken."
Uiteindelijk gaat het niet om technologie, maar om mensen. Om de verpleegkundige die merkt dat ze meer tijd heeft voor haar cliënt. Om het team dat ontdekt dat een taak die altijd veel tijd kostte, ineens een stuk eenvoudiger kan. Maar die momenten ontstaan niet vanzelf. Diederik: "Als een medewerker aan het einde van een training zegt: dit ga ik morgen meteen proberen, dan weet je dat het gaat werken. Niet omdat we hem hebben overtuigd met cijfers of beleid, maar omdat hij de meerwaarde heeft ervaren." Met de juiste structuur eromheen zorg je dat die ervaring niet wegzakt, maar juist groeit. Diederik: "Dat is wat LEAPS in de kern beoogt: een beweging die begint bij mensen, maar gedragen wordt door een organisatie die borgt, stuurt en blijft leren. Dus geen tijdelijk programma, maar een blijvende verandering."
Wil je over dit artikel doorpraten?
Bel dan eens met Fermin Simons over de oplossingen van generatieve AI in de jouw (zorg)organisatie.
